1.MÜZÝKTE TEMEL ÝÞARETLER
1.1. Müzik ve Oluþumu
Müzik duygularýn sesle anlatýldýðý, bilinçli etkinliklere denir. Müzik yaþamýn her
alanýnda varlýðýyla birlikte insan ruhunu zenginleþtirdiði gibi yaþam kalitesini de yükseltir.
Müzik bilimdir; çünkü içerik olarak bir konusu, kuralarý ve bir yöntemi vardýr. Müziðin
oluþumunu dört ana baþlýkta ele alabiliriz,
1.1.1. Müzik Tarihi ve Geliþimi
Müzik, insanlýk tarihiyle birlikte var olan bir olgudur. Yaþanýlan dönemin olaylarýný, o
coðrafyanýn geliþimini seslerle dile getirmiþlerdir. Müzikte geliþim geçtiði dönemin adlarýný
almýþtýr. Ýlkel müzikten, klasik ve çaðdaþ müziðe kadar birçok dönem isimleri sayabiliriz.
Müziðin dili evrensel olduðundan birçok uygarlýkta, baþka bir uygarlýðýn müziksel etkileþimi
görülmektedir. Müzikteki kullanýlan enstrümanlarda ve ses cihazlarýnda geliþim son çaðlarda
daha hýzlanmýþtýr. Akustik ensrumanlarýn, vokallin yerini elektoronik enstrümanlar ve
cihazlar almýþtýr. Örneðin; elektronik gitarlar, mikrofonlar, vb…

1.1.2. Sanatýn Tanýmý ve Dallarý
Sanat; insanýn etkileþimlerinin, duygu ve düþüncelerinin dýþa vurumasýdýr. Dýþa
vurum; yazý, müzik, yapý, çizim, iletiþim ve çeþitli somut ögelerle ifade edilir. Sanat, sosyal
yaþamýn kaçýnýlmaz bir parçasýdýr. Her bireyin mutlaka bir sanat dalýyla amatörde olsa
iliþkide ilgilenmesi gerekir. M.K. ATATÜRK’ün dediði gibi “SANAT ALTIN
BÝLEZÝKTÝR”, sanatsýz bir topluluk düþünülemez. Aþaðýda gördüðünüz bir grafik sanatý
örneði, resimin ve müziðin varlýðýna iþaret eden bir çalýþma.
Biçim verilen malzeme deðiþtikçe sanatýn deðiþik adlara ayrýlmasý mümkün olabiliyor.
Ancak, sanatý sýnýflandýrýrken sadece malzeme yönüyle sýnýflandýrma yapmak mümkün
deðildir. Malzemenin yaný sýra, ifade ediþ biçimi veya daha kapsamlý bir ifadeyle yaratýcýlýk
bu sýnýflandýrmada önemli bir etkendir. Sözgelimi, bir heykeltýraþ da aðaca biçim verebilir,
bir marangoz da. Fakat heykeltýraþýn aðaca biçim veriþteki ifade tarzý ile marangozun
biçimlendirmesindeki ifade tarzý ayný deðildir. Heykeltýraþ biçimlendirmesini alýþýlmýþýn
dýþýnda, yeni ve özgün bir biçimde yaparken; marangoz alýþýlmýþ, bilinen veya tekrar edilen
bir biçimlendirme yapar. Bu bakýmdan sanat genel olarak önce iki gruba ayrýlýr:
» Pratik sanatlar / endüstriyel sanatlar (zanaat),
» Güzel sanatlar.
Güzel sanatlar deyince aklýmýza; insan yaratýcýlýðý, insanýn ilk çaðlardan bu yana
kendini ifade ettiði, tam yetkinleþemediði dönemlerde; çizgi, boya, kil yoluyla içini döktüðü
biçimler, desenler, çeþitli oluþumlar geliyor. Yetkinleþtiði dönemlerde ise örnekler çok
çeþitli. Sözgelimi; ünlü rönesans sanatlarý, yapýlar, anýtlar, köprüler, müzeleri dolduran
resimler, sonra þiirler ya da Mimar Sinan'ýn camileri, çeþmeleri, köprüleri v.b Günümüz
insanýn; akýl, duygu,bilgi ve teknolojiyi kullanarak ortaya koyduðu sanat ürünleri:Çaðdaþ

resim, heykel, roman, tiyatro, sinema, çelik ve cam yapýlar, incecik kullaným eþyalarý, sesin,
ýþýðýn, rengin, oyun gücünün birleþtiði büyük sahne olaylarý, türlü tasarýmlar.
Güzel Sanatlarý geleneksel ve çaðdaþ olmak üzere iki biçimde sýnýflamak, bize bazý
kolaylýklar getirebilir.
Geleneksel sýnýflama; güzel sanatlarý, hitap ettiði duyu organlarýna göre sýnýflar.
Sözgelimi görsel sanatlar (plâstik sanatlar), göze ve görmeye dayanan sanatlarý (resim,
heykel, mimari gibi) bir grupta topluyor. Fonetik sanatlar, müzik ve türleri ile edebiyatý;
ritmik sanatlar ise hem görme hem de hareketle ilgili olan sinema, opera gibi sanatlarý
kapsamaktadýr.
Ancak, bu sýnýflandýrmanýn dýþýnda kalabilen bazý türler de olabilir. Sözgelimi,
karikatür veya seramik gibi. Bu sebeple, daha çaðdaþ bir sýnýflandýrmaya gerek duyulmuþtur.
Bu sýnýflama, söz konusu edilen sanat dalýnýn niteliði ve tekniði göz önünde
bulundurulmaktadýr.Buna göre, þöyle bir sýnýflandýrma yapýlabilir:
» Yüzey Sanatlarý : Tüm iki boyutlu sanat çalýþmalarý, yani bir eni ve bir boyu
olan kâðýt veya tuval üzerine, bir duvar ya da kumaþ üzerine uygulanan
sanatlardýr: Resim ve türleri ( yaðlý boya, sulu boya, baský sanatlarý, afiþ, grafik
çizimler ), duvar resmi, minyatür, karikatür, fotoðraf, batik, süsleme vb.
» Hacim Sanatlarý : Üç boyutlu sanat çalýþmalarýdýr. Sözgelimi heykel, seramik,
anýtlar gibi.
» Mekân Sanatlarý : Ýç ya da dýþ mekâný içine alan ve ya düzenleyen sanat
dallarýdýr. En baþta mimarî olmak üzere (bahçe mimarîsi, peyzaj mimarîsi),
çevre düzenlemesi gibi mekâna iliþkin tüm tasarým çalýþmalarý.
» Dil Sanatlarý : Edebiyat ve yazý türlerini kapsayan sanatlardýr; roman, hikâye,
þiir, deneme, tiyatro metni, film senaryosu vb. gibi.
» Ses Sanatlarý : Müzik ve bütün türlerini kapsayan sanatlardýr; halk müzikleri,
klâsik müzikler gibi.
» Hareket Sanatlarý: Ýnsanýn, bedeniyle anlatým gücü kazandýrdýðý sanatlardýr;
bale, dans türleri, halk danslarý, pandomim vb.
» Dramatik Sanatlar : Ýnsanýn, eyleme dönüþmüþ ifadelerle kendini veya bir
olayý, bir olguyu anlattýðý sanatlardýr;tiyatro, opera, müzikal oyun, kukla gibi
sahne sanatlarý, sinema, gölge oyunu gibi türleri buna örnek olarak
gösterebiliriz.
Müziðin enstrümanlarý bu dallarýn birçoðunu içerir.Görsel, iþitsel bir çok faktörü var.
Bir marangoz mantýðýnýn dýþýna çýkmamýz gerekir.Daha iyi bir yapýsal eser vermek için
müzik kullaðýmýz iyi olmalý ve plastik sanatlara karþý ilgi duymalýdýr.

1.1.3.Ses Oluþumu ve Özellikleri
Ses cisimlerin titreþmesinden oluþur. Sesin oluþmasý için ses kaynaðý, iletici ve alýcý olmasý
gerekir. Kulaðýmýza gelen her seste týný, yükseklik, süre, vurgu ve gürlük nitelikleri vardýr.
Bu nitelikler;
» Týný; seslerdeki çeþni ve renktir. Rüzgâr sesi, keman sesi, kuþ sesi, piyano sesi
gibi sesleri kendine özgü týnýlarýyla ayýrt ederiz
» Yükseklik; sesin ince ya da kalýn oluþudur. Diðer bir anlamada tiz ve pes oluþu.
» Süre; sesin az ya da çok uzamasýdýr.
» Vurgu; sesin çeþitli þekilde çýkarýlýþýdýr.
» Gürlük; sesin hafif veya kuvvetli olþudur. Yani þidetidir.
1.1.4. Müziðin Temel Öðeleri
Müziðin temel öðeleri ritim, melodi ve armonidir. Bu öðeler müziði var eder.
» Ritim: Bir müzik parçasýnýn, zamaný belli bir süre içinde eþit veya deðiþik
uzunluktaki parçacýklara bölünmesidir. Ritim vuruþlarý bir düzen oluþturacak
þekilde birbirini izler. Bu vuruþlar müzikte nota deðerleri ile gösterilir. Ritim
yalnýzca sanata deðil, evrene ve canlý varlýklarýn yaþamlarýna da hâkim olan
öðedir.
» Melodi: Melodi veya ezgi antik çaðda “melos”(bir lirik þarký üzerine söylenen
þarký) kelimesinden türetilmiþtir. Melodi, tek sesle ifade edilen kendine özgü
karekteriyle müzikal fikirdir. Örneðin;9.senfoni, romans ve türkülerimiz.
» Armoni: Akorlarýn (en az iki sesin ayný anda çalýnmasý) art arda
baðlanmasýndan meydana gelen müzik dokusudur.
1.1.5. Müzik Türleri
Toplum yaþamýyla birlikte sürekli olusum ve geliþim halinde olan müziðin kaynaðý tür
ve iþlev bakýmýndan çeþitlilik içerir. Bu çeþitliliði sýralamak oldukça zordur. Her dönem ve
yaþanýlan yer bakýmýnda çeþitlik saðlar. Müzik türlerini ana ve alt baþlýklar halinde þöyle
sýralayabiliriz.

Geliþmiþlik Düzeyine Göre
» Ýlkel müzik
» Yarý geliþkin müzik
» Geliþkin müzik
Yaygýnlýðýna Göre
»
Yerel müzik
» Ulusal müzik uluslar arasý müziðe yönelik olduðu
o Kültürel amaca göre
Geneleksel müzik (halk müziði)
Klasik müzik
Popüler müzik
o Ýnanç özelliði taþýyýp taþýmadýðýna göre :
Dinsel müzik
Din dýþý müzik
o Yerleþim birimini yapýsýna göre
Kýrsal kesim müziði
Kent müziði
o Uluslara göre
Türk müziði
Çin müziði
Alman müziði
Arap müziði
Çingene müziði vb
o Kýtalara göre
Avrupa müziði
Asya müziði
Afrika müziði
o Kullanýldýðý etkinlik ve konulara göre
Dans müzik
Film müziði
o Ait olduðu döme göre; barok modern klasik romantik
o Seslendiricisinin sayýsýnagöre; solo seslendirme
o Topluluðunun niteliðine göre; orkestra müzik koro müzik oda
müzik bando müzik konser müzik eðlence müzik fon müzik.
o Yöneldiði yas kesimi göre; çocuk müzik, gençlik müzik.
o Örgüsü ve dokusuna göre; Tek sesli müzik, cok sesli müzik
o Dayandýðý ses sistemi göre; makamsal müzik, modal müzik tonal
müzik
o Oturtma ya da görevlendirmeye göre; çalgý müzik, ses müziði.
o Özellik kazandýran çalgýya göre: kemen müzik piyano müzik,
davul zurna müziði

1.2. Temel Müzik Ýþaretleri
1.2.1. Porte (dizek)
Birbirine paralel beþ yatay çizgi ve dört eþit aralýktan oluþan nota yazmak için
kullanýlan þekle denir..Þekil 1.2
Þekil 1.2.Dizek
Ayný zamanda porte çizgileri dýþýna da nota yazýlmaktadýr. Ek çizgi dediðimiz çizgiler
kullanýlýr. Enstrüman veya vokalin sesinin ince veya kalýnlýðýna göre porte çizgisinin altýna
ve üstüne ek çizgiler eklenir.
1.2.2. Nota ve Deðerleri
Dizekteki sesleri ve bu seslerin süre uzunluklarýný belirtmeye yarayan iþaretlere nota
denir. Bütün sesleri tanýmlayan yedi nota vardýr. Bu notalarý þekilleriyle tanýrýz. Birlik
notadan almýþ dörtlük nota sürelerine kadar notalar vardýr.
Do Re Mi Fa Sol La Si Türkçede kullanýmý
C D E F G A B Ýngilizlerin kullanýmý
C D E F G A H Almanlarýn kullanýmý
Porte (dizek) üzerinde notalarýn yeri ve nota isimleri; Notalar
porte çizgisinin sýrayla üzerine ve arasýna yazýlýr

Süresi en uzun olan birlik notadýr ve dört vuruþtur. Birlik nota her seferinde süresi ve
vuruþ sayýsý ikiye bölünerekten diðer deðerleri oluþturur. Bu notalar süre olarak kendi
isimlerini alýrlar. Örnek;2’lik nota 2 vuruþtur, yani týnlama süresi 2 birim kadardýr. Sayýsal
olarak da 2/4 bütünün yarýsýdýr(Birlik nota).Birlik notadan iki tane ikilik, dört tane dörtlük,
sekiz tane sekizlik elde edilir diyebiliriz. Tersten de gidersek sekiz tane sekizlik nota bir tane
birliðe denktir.

1.2.3. Sesiz (es-susmalar) Notalar
Müzikte sessiz süreler susma ile gösterilir ve iþaretlenir. Türkçede “susma”,”susku” ve
“es” gibi benzer kelimelerle de belirtilir. Sesli notalar gibi sessiz notalarda da yedi susma
iþareti vardýr.
Sessiz (es) notalarda isminden de anlaþýldýðý gibi müzik partisinde iþaretlerin olduðu
yerde ses kesilir(susuturulur). Bu iþaretlerin dizek üzerinde gösterimi aþaðýdaki gibidir.

1.2.4. Anahtarlar
Müzikte üç tür anahtar vardýr.Bunlar “Sol anahtarý”, ”Fa anahtarý”, “Do anahtarýo” dýr.
» Sol Anahtarý: Dizeðin ikinci çizgisinden çizmeye baþlanýlýr ve beþlanýlan ses
“sol” sesidir. Gitar, flüt, baðlama ve keman notalarý bu anahtarda yazýlýr.

» Fa Anahtarý: Fa anahtarý, alt oktavlardakikalýn dizek içine yerleþtirebilmek için
kullanýlýr. Dördüncü çizginin dýþýnda üçüncü çizgiden baþlayan “Fa anahtarý”
bulunmaktadýr. Piyano, basgitar, kontrubas notalarý bu anahtarda yazýlýr.

» Do Anahtarý: Do anahtarý, genelikle orta seslerin yazýlýþýnda kullanýlýr. Dört
çeþit do anahtarý bulunmaktadýr. Þu anda bir tanesinin yerini bilmek kafidir
,diðerlerini siz araþtýrýnýz.

1.2.5. Süre Uzunluðunda Yardýmcý Ýþaretler
» Nokta: Yanýna konduðu notayý yarý deðeri kadar uzatýr. Aþaðýda noktalý
notalarýn süre uzunluklarý görülmektedir.
» Çift Nokta: Bir nota veya susma iþaretinin yanýnda iki nokta olduðu zaman
birinci nokta deðerinin yarýsý, ikinci nokta ise noktanýn süre deðerinin yarýsý
kadar önüne geldiði noktanýn süresini aaltýr.

» Üçleme: Doðal bölünümlü ikiþerli olan bir nota deðerinin, geçici olarak üç eþit
parçaya bölünmesine üçleme denir. Üçleme notalarýn altýna ya da üstüne üç
yazýlýr.
» Legato (Baðlý): Notalarýn birbirine baðlanarak, seslendirilmesine legeto denir.
Birinci nota çalýnýr, iki notaya baðlanýr.
» Durgu (puandorg):Üzerlerine geldiði notayý genellikle normal uzunluklarýnýn
iki katý uzatýr. Ancak, müziksel nedenlerden dolayý yorumcuya baðlýdýr.
Ýstenilen sürede seslendirilir. Genelde son notanýn üzerinde buunur. Þek.1.15.
» Tekrar Ýþareti: Bir müzik eserinin herhangi bir bölmünde melodi tekrarý için
kullanýlýr.
» Dolap: Tekrar edilen bölümün ikincikez seslendiriliþinde “1”yazan ölçüler
atlanýr ve “2” yazan ölçüden çalýnýr. Þ
» Da Capo(D.C): Da capo,tekrar iþaretinin yanýnda bulunuyorsa en baþta dönülür
ve eserin sonuna kadar tekrar edilmeden seslendirilir.
» Senyo: Tekrar iþaretine ikinci kez rastlandýðýnda, ayný iþaretin ilk bulunduðu
ölçüye dönülür ve bu ölçüden baþlayarak “son” anlamýna gelen “fine”
kelimesinin olduðu yere kadar seslendirilir.
1.2.6. Ýfadelendirme Ýþaretleri
» Staccato: Notalarýn sýçratýlarak seslendirilmesine denir. Diðer bir anlamda kesik
kesik de diyebiliriz. Staccato, notanýn altýna ya da üstüne bir nokta ile yazýlarak
gösterilir.
» Çarpma: Asýl sese gidilmeden öce çok kýsa bir süre baþka sese çarpýp asýl sese
dönmedir. Bu þekilde asýl ses vurgulanmýþ olur.
» Tril: Asýl ses ile komþu sesin birbiri ardýna oldukça hýzlý ve uzunca süren
seslendirilmesidir.
» Tremolo: Bir sesin komþu ses ile deðil, komþunun yanýndaki ses ile birbiri ardý
sýra olabildiðince hýzlý seslendirilmesiyle elde edilen bir süslemedir.
1.3. Ses Deðiþtirici (altere) Ýþaretler
Bu iþaretler önüne geldiði notayý inceltir (tiz), kalýnlaþtýrýr (pes) ya da eski doðal
haline getirir. Ses deðiþtirici iþaretleri iki ana grupta toplayabiliriz. Þek.1.24.
1.3.1. Evrensel Müzikte Deðiþtirici (Altere) Ýþretler.
Batý müziðinde her ses arasýnda yarým ton farký vardýr. Dolaysýýyla bir sesi yarým ses
inceltmek ve yarým ses kalýnlaþtýrmak için notadan önce bu iþaretlerden konulur. Diyez ( # )
:Önüne konulduðu notayý yarým ses inceltir.
» Bemol ( b): Önüne geldiði notayý yarým ses kalýlaþtýrý (pes).
» Natural (doðal):Ölçü içerisine arýza almýþ veya ton olarak arýzalý parçalarda
kullanýldýðýnda nota eski sesine-tonuna gelir. Þek.1.27.
1.3.2. Türk Müziðinde Deðiþtirici Ýþaretler
Türk müziðinde notalar arasý uzaklýk batý müziðine nazaran daha azdýr.Bati müziðinde
yarým perde dediðimiz ses, türk müziðinde on ikiye kadar bölünmektedirBu bölümlerin her
birine “KOMA” adý verilir.En küçük ses aralýðý anlamýna gelmektedir.Batý müziðinde yarým
aralýk veya yarým perde bir komadýr.
Yukarýda da görüldüðü gibi Türk müziðinde 4 komalýk bakiye, 5 komalýk küçük
münecenneb, 8 komalýk büyük mücenneb, 9 komalýk tanini, 12 veya 13-14 komalýk artýk
ikili aralýklýklarý (en küçük ses uzaklýðý) bulunmaktadýr. Bu seslerdeki farklýlýklarý
duyabilmek için çok müzik dinlemek ve müzik daðarcýðýna hakim olmak gerekir.Çünkü ses
aralýklarý çok yakýn ve kulaða benzeþ gelebilir.Ýleriki konularda, Türk musikisi
makamlarýnda, daha net olarak bu aralýklarý görebiliriz.
2.1.2 Müzikte Diziler.
Dizi; Latince merdiven anlamýna gelen “scala” sözcüðünden gelmektedir. Sekiz sesin
ardý ardýna sýralanmasýna dizi denir. Örnek; Do1 den Do2 ye kadar olan seslere “Do”dizisi
denir.
Klasik batý müziðinde temel dizi “Diyatonik” dizidir. Þek.2,8’de olduðu gibi.
Avrupa’ya özgü bu dizilerin temeli Yunanlýlarýn kulandýðý dizilere kadar uzanýr(daha eski
dönemlerde diyebiliriz. Ör: Frigyen dizisi frigyalýlar döneminde kullanýlmýþtýr.) Bunlar;
» Majör Dizisi(gamý): Ýki tam bir yarým, üç tam bir yarým (TTYTTTY)
aralýklardan meydana gelen diziye majör dizi denir.Bir diziyi majör yapan
özellik 1.derece ve III.derece aralýðýnýn büyük üçlü olmasýdýr.Major dizilerde do
majör dediðimiz C olarak gösterilir.
Þekil 2.12.Major dizi
Bütün majör gamlar bu formülle elde edilir. Eðer, tam ses olmama durumu varsa
bemol ve diyez iþareti koyarak iki ses arasýndaki uzaklýðý bu formüle uyarlarýz.
» Minör Dizisi (gamý)
Bir majör dizinin VI.derece sesi üzerine oluþturulan yeni dizi minör dizidir.Bir diziyi
minör yapan özellik I.derece ve III.derece arasýnýn küçük üçlü olmasýdýr.Örneðin;Do
majör’ün altýncý sesine bakarsak yani VI .derecesi La ‘dýr.La sesi üzerine kurulan yeni dizi
(gam) La minör dizisidir.Uluslararasý gösterimi Am dir.
2.2. Temel Müzik Terimleri
Müzikte çeþitliliði saðlayan da bu iþaretlerdir. Bu iþaretleri de iki ana grupba
ayýrabiliriz.
2.2.1.Hýz (hareket) Terimleri
Haraket, bir müzik eserinin hangi yavaþlýkta veya hangi hýzlýlýkta çalýnacaðýný belirtir.
En yavaþ en hýzlý birçok hýz terimi vardýr. Bu terimlerin çoðu Ýtalyancadan gelmedir ve
müzik parçasýnýn –notasýnýn-dizeðinin sol üstüne yazýlýr. Aþaðýda görüldüðü üzere ismi ve
hýzýn anlamý verilmiþtir.
ÝSMÝ ANLAMI
Grave Çok aðýr
Lento Aðýr
Largo Geniþ
Larghetto Oldukça geniþ
Adagio Acele etmeden
Andante
Orta yürüme
hýzýnda
Moderato Orta dýzda
Allegretto Oldukça hýzlý
Allegro Hýzlý
Vivace Canlý
Presto Çok hýzlý
Prestissimo Son derece hýzlý

2.2.2.Nüans (ayýrtý) Terimleri
Bir müzik eserinin yorumlanmasý sýrasýnda, seslere uygulanan kuvvet yada hafiflik
derecelerine nüans denir. Bunlar gürlük terimlerini oluþturur. Terimler Ýtalyancadýr. Terimler
nota üzerinde kýsaltmalar þeklinde kullanýlýr. Baþlýca nüans terimleri aþaðýdadýr.
TERÝM ANLATIMI KISALTMASI
piaissimo çok hafifi pp.,ppp.
piano Hafif p.
mezzo piano orta hafifilikte mp.
mezzo forte orta kuvvete mf.
forte Kuvvetli f.
fortissimo çok kuvvetli ff.
molto fortissimo çok fazla kuveetli fff.
forzando, con forza çok kuvvetli , vurgulu fz.
forte piano kuvvetliden sonra hafif fp.
crescendo gittikçe kuvetlenerek cresc.
decrescendo gittikçe hafifiliyerek decresc.
Bu terimlerin Nota üzerindeki kullanýmý aþaðýdaki gibidir .Þekil:2..15.

3.RÝTÝM VE ÖLÇÜ (USÜL)
Diðer konularda ritimi vurgulamýþtýk. Müziði var eden üç temel öge; ritim, melodi ve
armoniydi. Ritim kalýplarý (ölçüleri) Batý ve Türk müziðinde deðiþiklik göstermektedir. Türk
müziðinde yetmiþ iki adet usul vardýr. Batý müziðinde ise buna nazaran azdýr. Ölçüler ayný
zamanda karmaþýktýr. Ör:7/16, 13/8 gibi
Bu faaliyette ritimin, ölçünün ve vuruþ þekillerinin nasýl olduðunu öðreneceksiniz.
Basit ölçü ve vuruþlarý yapabileceksiniz. Batý ve türk müziðinde kullanýlan vuruþ þekilleri ve
ölçüler hakkýnda bilgi edineceksiniz. Bu bilgi dahilinde dinlediðiniz müziklerde ritmik
þekillerin ne olduðu hakýnda sezgisel bilgi ve basit ölçülerin el hareketlerini (vuruþ)
yapabilme becerisi kazanacaksýnýz.
3.1. Ritim Duygusu
Ritim, zamanýn belli bir süre içinde eþit veya deðiþik uzunluktaki parçacýklara
bölünmesiydi. Bu bilgiyi önceki vurgulamamýzdan biliyoruz.
Müziðin matmatiksel (sayýsal) olarak parçalara bölünmesi de diyebiliriz. Bu ritmik
yapýlar yaþanýlan coðrafyanýn etkileþimlerine göre farklýlýk göstermektedir. Örneðin, Türk
müziðinde bozlak, Ýç Anadoluda var olmuþ bir ritmik yapýdýr. Mzurka Polonya halk dansýdýr
ve ritmik yapýsý farklýdýr. Flemnco ve halk müziði ritimlerinden de birçok örnekler
verebiliriz. Ritim duygusunu ilerletmek için çok çeþitli müzikleri dikatle dinlemek gerekir.
Bir süre sonra belleðimizda müziksel hafýza oluþacaktýr.
3.2. Ölçü (usul) ve Vuruþ
» Ölçü: Bir müzik eserinin süre olarak birbirine eþit parçacýklara bölünmesine
ölçü denir. Ölçü eþit zaman kümeleridir ve müzik yazýsýnda birbiriden ölçü
çizgileri ile ayrýlýr.
» Rakam: Bir müzik eserinin ölçüsü, anahtardan hemen sonra sayýsal olarak
yazýlýr. Rakamlar üst üste yazýlýr. Üsteki rakam ölçüyü oluþturan zaman birim
deðerlerinin sayýsýný gösterir. Alattaki rakam ise bu deðerlerin niteliðini belirtir.
» Vuruþ: Ölçü vurma, zamanýn sýrasýný ve notanýn deðeri kadar týnlama süresini el
hareketleri ile belirtmektir. Enstrüman çalýþmalarýnda ayak hareketleri ile ölçü
vuruþlarýný da yapabiliriz.
3.2.1.Batý Müziðinde Ölçü ve Vuruþ Kavramý
Batý müziðinde ölçü ve vuruþ kavramý klasik müziðe ayarlanmaktadýr.
» Ölçü Çeþitleri
• Basit Ölçüler: Bir zamaný meydana getiren deðerlerin tümü birlik,
dörtlük ya da sekizlik benzeri ikiþerli deðer iþaretine denk düþerse, bu çeþit
zamanlardan kurulu ölçülere basit ölçüler senir. Basit ölçüler üçe ayrýlýr.
Ýki zamanlý, üçlü zamanlý ve dörtlü zamanlý. Sýrasýyla Þek.3.4 ‘te
göründüðü gibidir.
• Bileþik Ölçü: Bir zamaný oluþturan deðerlerin hepsi, noktalý birlik,
noktalý ilkilik, noktalý dörtlük ya da noktalý sekizlik gibi bir noktalý deðer
iþaretine denk ise bu ölçüler bileþiktir. Þek.3.5.
• Aksak Ölçüler: Bir ölçü hem ikili zamaný hemde üç zamaý içeriyorsa bu
ölçü aksak ölçüdür. Aksak ölçüler de üçe ayrýlýr. Ýki zamanlý, üçlü
zamanlýve dörtlü zamanlý. Sýrasýyla aþaðýdaki gibidir. Þek.3.6.
» Vuruþ çeþitleri
Vuruþ, verilen zamaný elle parçalara bölmektir. Mümkün olduðunca el haraketleri
kesin ve sýnýrlý olmalýdýr. El haraketleri aþaðý yukarý ve saða sola pozisyonlarda yapýlýr.
Vuruþlarý temel olarak altý baþlýkta toplayabiliriz.
• Ýki zamanlý ölçünün vurulmasý: Birinci zaman aþaðý ikinci zaman yukarý
yapýlýr.
• Üç zamanlý ölçünün vurulmasý: Birinci zaman aþaðý, ikinci zaman saða
yukarý, üçüncü zaman sola yukarý yapýlýr.
• Dört zamanlý ölçünün vurulmasý: Birinci zaman aþaðý, ikinci zaman sola
yulkarý, üçüncü zaman saða, dördüncü zaman yukarý sola yapýlýr.
• Beþ zamanlý ölçünün vurulmasý:
• Yedi zamanlý ölçünün vurulmasý:
• Dokuz zamanlý ölçünün vurulmasý:
3.2. 2. Türk Müziðinde Usül (Ölçü ) ve Vuruþ
Batý müziðinde usul ve vuruþun birçoðu türk müziðinde de geçerlidir. Burada sadece
Türk müziðinde geçerli olanlarý açýklýyacaðýz.
» Usül (Ölçü )
Eþit sayýda deðiþik vuruþlardan meydana gelmiþ ritim kalýplarýdýr. Türk müziðinde
usüller el haraketiyle belirtilir. Diðer bir anlamda tempo tutulur ve bu haraketler eserin
sonuna kadar disiplin içersinde devam eder.
Türk müziðinde usuller þu kelimelerle ifade edilir. Sað el sað dize kuvvetli, sol elde
sol dize zayýf zamanlý vurularak ifade edilir.
DÜM-TEK-TEKE-TEKA-TEKKA-TAHEK
• DÜM: Kuvvetli zaman demektir. Sað elle sað diz üzerine vurularak ifade
edilir.
• TEK: Hafif zaman demektir. Sol elle sol diz üzerine vurmakla ifade edilir
• TEKE: Birbirine eþit kýsa zaman. Sað el sað dize, sol elde sol dize eþit
zamanda bir biri ardýna vurulmasýdýr.
• TEKA: Bir uzun ve bir kýsa zaman. Sað ve sol ellerin, sað ve sol dizlere
vurulmasýyla icra (ifade) edilir.
• TAHEK: Sað ve sol ellerin birlikte havaya kaldýrýlýp dizler üzerine
vurulmasýyla icra edilir.
» Usül (Ölçü ) Çeþitleri
Açýklamalarýný yapacaðýmýz on beþ zamanlýya kadar olan usüllere küçük usül, on beþ
zamanlýdan yukarý olan usüllere büyük usül adý verilir. Basit, birleþik ve aksak ritimler
olarak da sýralayabiliriz. Aþaðýda küçük (basit, birleþik. aksak) ve büyük usüllerden
verilecektir. Diðer usuller ileriki öðrenme faliyetlerinde verilecektir. Ayný zamanda sizde
araþtýrýnýz.
• NÝM SOFYAN:(Basit usül) iki zamanlýdýr. 2/4 ‘lük ölçüsündedir. Bu
usülde oyun havalarý, türküler ve marþlar yazýlmýþtýr. Vuruluþu: Þek.3.13
35
Þekil.3.13.Nim sofyan
• SEMAÝ: Üç zamanlýdýr. ¾ ‘lük deðerindedir. Bu usülde oyun havalarý ve
þarkýlar yazýlmýþtýr. Vuruluþu: Þek.3. 14
Þekil.3.14 Semai
• SOFYAN: Dört zamanlýdýr. 4/8 likve 2/4 lük deðerlerde vurulur.
vuruluþu. Þek.3.15.
Þekil.3.15
• TÜRK AKSAÐI: Beþ zamanlýdýr. 5/8’ lik ve 5/4’ lük deðerdedir.
Vuruluþu: Þek.3.16

KAYNAK: www.türkülerle.net